Gorące tematy: Ryszard Opara: „AMEN” Smoleńsk Zostań BLOGEREM! RSS Kontakt
Uwaga! Wygląda na to, że Twoja przeglądarka nie obsługuje JavaScript. JavaScript jest wymagany do poprawnego działania serwisu!
52 posty 435 komentarzy

Refleksje zrzędliwego emeryta

PiotrZW - Ślązak, katolik, socjalista

Górnośląscy magnaci: Hohenlohe

ZACHOWAJ ARTYKUŁ POLEĆ ZNAJOMYM

Ród Hohenlohe zalicza się do najstarszej i najważniejszej arystokracji niemieckiej.

Jego protoplastą (czyli najstarszym znanym przodkiem) był na wpół legendarny rycerz Konrad von Weikersheim, dworzanin, a później zięć króla Konrada III Staufa (1138-1152). Nazwa rodu wzięła się zamku, który nabyli synowie Konrada von Weikersheima - Hochlach koło Uffenheim we Frankonii. W XIII wieku bracia Henryk, Andrzej i Fryderyk von Hohenlohe wstąpili do zakonu krzyżackiego (pełna nazwa: Zakon Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego). Henryk III von Hohenlohe (zm. 1249) został wielkim mistrzem zakonu.

Wysoko zaszedł w zakonie również inny z rodu, Gotfryd von Hohenlohe (1265 – 1310), którego do porzucenia światowego życia popchnęło upokorzenie doznane od ojca. Tuż przed wyznaczonym dniem ślubu ojciec sprzątnął mu wybrankę sprzed nosa i… sam się z nią ożenił. Gotfryd nie miał nawet 30 lat, gdy został niemieckim mistrzem krajowym i członkiem kapituły generalnej zakonu. W 1297 r. po burzliwych wyborach w Wenecji również został wielkim mistrzem. Na wieść o tym upił się podobno do nieprzytomności. Za jego kadencji przeniesiono główną siedzibę zakonu do Malborka.[i]

W kolejnych pokoleniach ród rozrósł się na liczne gałęzie, z których głównymi były: Neuensteinowie (najstarsza, protestancka) i Waldenburgowie (katolicka). Tytuły książęce otrzymała najpierw linia młodsza (1744), później starsza (1764)[ii].

Pierwszy ze Śląskiem związał się książę Fryderyk Ludwik (1746 - 1818) z linii Neuensteinów, zaślubiając w 1782 r. jako dojrzały, trzydziestosześcioletni mężczyzna młodziutką, dziewiętnastoletnią, hrabiankę Amalię Mariannę von Hoym ze Sławięcic. Był wtedy uznanym dowódcą, uczestnikiem wojny siedmioletniej (1756-1763)[iii] oraz wojny o sukcesję bawarską (1778-1779)[iv]. W 1768 r. wstąpił do armii pruskiej. Walczył z rewolucyjną Francją. Za skuteczną obronę Frankfurtu nad Menem w 1795 r. otrzymał – jako pierwszy – honorowe obywatelstwo miasta.

Małżeństwo z Amalią Luizą Hoym położyło solidne fundamenty pod fortunę rodu, który do tego czasu nie wyróżniał się bogactwem wśród niemieckiej arystokracji. Dobrasławęcickie, bytkowskie i szumiradzkie, które małżonka wniosła mu w posagu, obejmowały łącznie ogromny obszar ok. 29 tys. ha. W 1796 r., po śmierci ojca,Fryderyk Ludwik odziedziczył księstwo Ingelfingen, a dziewięć lat później również księstwo Öhringen między Würzburgiem a Stuttgartem.

W 1799 r. utworzył z dóbr śląskich ordynację rodową tzw. fideikomis (łac. fidei commissum – w wiarygodne ręce oddaje), czyli majątek ziemski rządzący się swoimi własnymi prawami, mającymi na celu niedopuszczenie do rozdrobnienia dóbr po śmierci właściciela. Ordynacja posiadała swój własny statut (akt fundacyjny) i określone zasady dziedziczenia. Pięć lat późniejksiążę przejął posiadłości Gorzów Śląski i Koszęcin. We współpracy ze szkockim inżynierem Johnem Baildonem na początku XIX wieku wybudował w Bytkowie (dziś dzielnica Katowic) hutę żelaza „Hohenlohe". W Sławięcicach postawił piec wapienniczy i założył wytwórnię papieru. Zainicjował też budowę Kanału Gliwickiego.

Sukcesom w pomnażaniu majątku nie towarzyszyło powodzenie w życiu osobistym ani służbie publicznej. Żona porzuciła go dlaFryderyka von Oerten-Sacken, właściciela dóbr w Twarogu, a sławę wojownika pogrzebała klęska pod Jeną (1806), w której dowodził armią pruską. Podobno od tego czasu przestał być chętnie widywany na dworze królewskim w Berlinie. Wkrótce po poddaniu się Napoleonowi przekazał władzę w Ingelfingen i Öhringen synowi, Fryderykowi Augustowi II (1783 – 1853), a sam przeniósł się na stałe na Górny Śląsk. W 1811 r. przekazał synom także dobra śląskie. Zmarł w Sławięcicach.

Fryderyk August pomnożył rodowy majątek dzięki trafnym inwestycjom. Wznowił wydobycie w kopalni „Karolina" w Wełnowcu, połączył huty cynku „August" i „Helena", tworząc hutę „August-Helena". W 1838 r. nabył zamek w Bycinie wraz z okolicznymi ziemiami, a potem, w 1840 r., odkupił od barona J. Wilczka (Welczka) dominium Ujazd Śląski wraz z miejscowościami i przynależnościami – Starym Ujazdem, Dziekanówką, Zimną Wódką, Niezdrowicami, Gojem i rozległymi obszarami leśnymi.[v] Z dóbr bycińskich i ujazdowskich o łącznej powierzchni ok. 7,5 tys. ha książę August utworzył odrębną ordynację rodową.
 
Od 1820 r. zaczęła zapuszczać korzenie na Górnym Śląsku inna gałąź rodu Hohenlohe - Hohenlohe-Schillingsfürst z linii Waldenburgów.W 1815 roku, po klęsce Napoleona pod Waterloo, niektóre państewka niemieckie musiały dokonać ustępstw terytorialnych na rzecz zwycięskich Prus. Część swoich dóbr w Hesji utracił wtedy hrabia (Landgraf) Wiktor von Hessen-Rothenburg. Książę heski w ramach rekompensaty ofiarował mu m.in. dobra raciborskie, które był niedawno zakupił. Ponieważ hrabia był bezdzietny, przekazał – za namową swojej żony Elżbiety zu Hohenlohe-Langenburg - majątek jej bratankom – Wiktorowi i Klodwigowi, książętom zu Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfürst. Wiktor - otrzymał księstwo raciborskie i zsekularyzowane opactwo Corvey w Nadrenii Północnej-Westfalii, Klodwig majątek w Hesji. Rok później, na mocy dokumentu króla Fryderyka Wilhelma III, dobra raciborskie podniesiono do rangi księstwa (Herzogtum) i w ten sposób Wiktor Amadeusz zu Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfürst (1847 - 1923) został księciem raciborskim. Od tego momentu zaczął się tytułować Wiktor I Maurycy Karol Franciszek I Herzog von Ratibor und I Fürst von Corvey, Prinz zu Hohenlohe-Schillingsfürst.

Pod koniec życia Wiktor Amadeuszoprócz majątku w Corvey i dóbr raciborskich posiadał grunty w powiatach - rybnickim, gliwickim i oleskim, łącznie na Górnym Śląsku - ponad 32,5 tys. ha. Siedzibę rodu przeniósł do opactwa cystersów w Rudach, zsekularyzowanego w 1810 r. Majątek tej linii rodu Hohenlohe również został potem przekształcony w ordynację rodową. Księstwo raciborskie miało prawo do oddzielnego do głosu w śląskim parlamencie (Landtagu).[vi] Od Wiktor Amadeusza wywodzi się linia raciborskich książąt Hohenlohe, którzy panowali tam aż do końca II wojny światowej.

W Ujeździe, po śmierci księcia Augusta, kolejnym właścicielem został jego syn Hugon von Hohenlohe (1816 – 1893), któremu król Wilhelm I w 1861 r. nadał tytuł księcia Ujazdu - Herzog von Ujest. Hugon, śladem ojca, inwestował w huty i kopalnie na Górnym Śląsku i skupował ziemię. W 1869 połączył kilka kopalń w jedną „Hohenlohe” (procowała do 1936 r). Na miejsce zlikwidowanej hutę żelaza „Hohenlohe” zbudował hutę cynku „Hohenlohe” (dziś „Silesia”) w Wełnowcu. W latach 90. wykupił większość udziałów w kopalni „Hoym-Laura” („Ignacy”) w Biertułtowach, majątek Michałkowice z kopalniami „Fanny”, „Chassee” i „Max” („Michał”) i hutą cynku „Teresa”. Kupił też kopalnię „Jerzy” w Dąbrówce Małej i pola górnicze w Brynowie. W 1874 r. uruchomił w Czeladzi kopalnię „Saturn”. Był pracodawcą dla ok. 7 tys. robotników.

W latach 70. kupił majątki w Poniszowicach, Słupnie i Jaryszowie i włączył je do ordynacji rodowej Ujazd-Bycina. W 1890 dokupił jeszcze dobra alodialne w Kotulinie i po przyłączeniu ich do ordynacji ujejsko-bycińskiej przekształcił całość w alodium[vii].

Książę Hugonvon Hohenlohe zasiadał w latach 1867 – 1876 w niemieckim parlamencie (Reichstagu) jako poseł konserwatywny. Był dziedzicznym członkiem pruskiej Izby Panów.

Dobra rodowe odziedziczył jego najstarszy syn Krystian (Christian) Kraft (1848 – 1926), tytułujący się Fürst zu Hohenlohe-Öhringen, Herzog von Ujest.Ten ukończył Akademię Rycerską w Legnicy i prawo na uniwersytecie w Bonn. Podczas wojny francusko-pruskiej w latach 1870 – 1871 uzyskał stopień generała. W latach 1879 – 1904 kupił ziemie w Tatrach. Górale wspominali go z szacunkiem, a nawet wdzięcznością, gdyż dawał jej liczne możliwości zarobku i przeżycia w czasach wielkiej biedy, choć eksploatował ich maksymalnie, podobnie jak naszych przodków.

W 1899 r. wybudował kopalnię węgla kamiennego Oheimgrube na Brynowie (dziś KWK Wujek).W 1905 r. sprzedał swoje zakłady przemysłowe za 44 mln marek i roczną rentę w wysokości 4 mln marek spółce akcyjnej Hohenlohe Werke A.G. z siedzibą na Wełnowcu (dziś dzielnica Katowic). Pozostawił sobie prawie 42 tys. ha gruntów oraz większościowy pakiet spółki. W 1908 r. jego majątek oszacowano na ponad 150 min marek. Znany był z wystawnego trybu życia. Kilkakrotnie gościł w Sławięcicach cesarza Wilhelma II i raz cara Mikołaja II.

Po I wojnie światowej, aby uniknąć zapłacenia specjalnego podatku, nałożonego przez rząd polski, przekazał 15 proc. akcji Hohenlohe Werke A.G. polsko-francuskiej spółce Skarboferm. W czasie III powstania śląskiego, w maju 1921 r., musiał opuścić swoją rezydencję w Sławięcicach. Pałac zarekwirowały na krótko wojska powstańcze, stacjonowali tu m.in. major Jan Józef Ludyga-Laskowski, dowódca I dywizji i zastępca naczelnego wodza, oraz Wojciech Korfanty – dyktator powstania. Zmarł bezdzietnie, majątek odziedziczył jego młodszy brat Hans von Hohenlohe (zm. 1944 r.). W 1945 r. dobra przejęli Rosjanie, a po nich Polacy. Z zachowanych akt wynika, że przed nadejściem Armii Czerwonej zdążył je sprzedać rodzinie znanej dzisiaj z ołówków – Castel-Castel. Dlaczego ci zgodzili się je wtedy odkupić, nie wiadomo.


[i] Banik Joanna,Książęta Hohenlohe ze Sławięcic, w Nowa trybuna Opolska, piątek 21 października 2005 [//www.k-k.pl/turystyka/slawiecice-ho.htm]
[ii] Montes Tarnovicensis nr 13 z 9.04.2004 [montes.pl/Montes13/montes_nr_13_15.htm]
[iii]Wojna między Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na Karaibach. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną (w wojnie wzięła udział większość ówczesnych mocarstw). Charakteryzowała się oblężeniami i podpaleniami miast, ale również bitwami na otwartym polu, z wyjątkowo ciężkimi stratami. Ocenia się, że w jej trakcie zginęło od 0,9 – 1,4 mln ludzi. [pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_siedmioletnia]
[iv] Wojna Prus z Austrią o obsadzenie tronu bawarskiego po śmierci w 1777 r. ostatniego władcy z rodu Wittelsbachów, elektora Rzeszy. [pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_o_sukcesję_bawarską]
[v] J. Welczek nabył je w 1809 r. od hrabiego Sierstopfa. Umowa kupna sprzedaży zawarta została w 1815 r.; za: Jonca K., Dzieje społeczno-gospodarcze Sławięcic (do 1945 r.), w: Ziemia Kozielska t. 3, Opole 1974
[vi] Grzegorz Wawoczny, Książęca rodzina, [naszraciborz.pl/historia/caly/51-genealogia/1274-ksiazeca-rodzina]
[vii] Alodium to forma nieograniczonej własności dóbr, wolnej od zobowiązań i ciężarów feudalnych- czym różniła się od lenna. Nazywana bywała również własnością bezwarunkową oraz własnością dziedziczną.
 
 
 

KOMENTARZE

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!

OSTATNIE POSTY

więcej

ARCHIWUM POSTÓW

PnWtŚrCzPtSoNd
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930